Project 'Ja, ik wil!'

'Voorbeeld'-ige love stories uit het verleden

 

 

Wie kent niet het meest klassieke romantische verhaal uit de Westerse wereld? Het is het verhaal van de romance tussen Romeo en Julia, geschreven aan het eind van de zestiende eeuw door William Shakespeare. Het verhaal speelt zich af in het laatmiddeleeuwse Verona (Italië) en was - en is nog steeds - een bron van inspiratie gebleken voor talrijke toneelstukken, boeken, films, schilderijen, en muziekstukken.

 

Het verhaal vertelt de tragische geschiedenis van de onmogelijke liefde tussen Romeo Montague en Juliet Capulet, geboren uit twee, elkaar vijandig gezinde, families. Shakespeare baseerde het stuk hoogstwaarschijnlijk op oudere Engelse vertalingen van het Italiaanse volksverhaal, opgetekend in 1524 door Luigi da Porto en in 1530 uitgegeven onder de titel Istoria novellamente ritrovata di due nobili amanti, con la lor pietosa morte, intervenuta già nella citta di Verona nel tempo del Signor Bartolommeo della Scala [vert.: de opnieuw hervonden geschiedenis van twee edele geliefden en hiun betreurenswaardige sterven, hetgeen plaatshad in de stad Verona ten tijde van de heer Bartholomeus della Scala].

 

Zoals de titel al aangeeft, is het verhaal zelfs in 1524/1530 niet nieuw: een vrijwel identiek verhaal was al in 1476 opgetekend door Masuccio Salernitano. Hoewel de overeenkomsten tussen de verhalen van Salernitano en da Porto duidelijk zijn, is er één groot verschil: de hoofdrolspelers heten bij hem Mariotto Mignanelli en Gazotto, waarbij de laatste een dochter van een vooraanstaande burger van Siena was; ook de plaats van handeling (Siena) wijkt dus af van de versies van da Porto en Shakespeare, die het verhaal in Florence plaatsten. In de versie van Salernitano is er overigens geen sprake van uitgesproken rivaliteit tussen families, maar is er wel sprake van een illegaal gesloten huwelijk en een duel dat leidt tot de vlucht van Mariotto. Hoewel da Porto suggereerde dat het verhaal zou teruggaan op een waargebeurd verhaal dat zich rond 1303 in Florence afspeelde, vertoont het verhaal ook overeenkomsten met het mythologische verhaal uit de Griekse Oudheid van Pyramus en Thisbe. Maar wist je dat dit toneelstuk ook inzicht geeft in het mediterrane huwelijkspatroon?

 

 

Afbeelding van Pyramus en Thisbe, uit de Engelse Caxton-vertaling (1480) van de Metamorphoses van Ovidius

Bron: Wikimedia Commons, klik op de afbeelding voor een grotere versie of klik hier voor de brongegevens

 

Om te beginnen sluit het verhaal van Romeo en Julia aan bij de lage huwelijksleeftijd die op dat moment in die regio gebruikelijk was. Julia’s vader beschrijft zijn dochter namelijk als wereldvreemd, nog geen veertien jaar en: ‘at least two years away from being ready to be a bride’. Paris, die graag met Julia in het huwelijk wil treden probeert Julia's vader te overtuigen mer de woorden: ‘Younger than she are happy mothers made’. Capulet senior kan dat onmogelijk tegenspreken: uit het stuk blijkt ook dat de moeder van Julia ongeveer 26 jaar oud moet zijn wat betekent dat zij ongeveer 12 à 13 jaar oud was toen zij moeder werd... De vader van Julia is ten minste veertig en dus een stuk ouder dan zijn echtgenote. Zowel de lage huwelijksleeftijd als het grote leeftijdsverschil tussen de bruid en bruidegom sluiten aan bij het mediterrane huwelijkspatroon.

 

Daarnaast kan het verhaal ook gezien worden als een weergave van het conflict tussen twee verschillende benaderingen van het huwelijk, namelijk het consensus-huwelijk – waarbij de partners zelf kiezen wanneer en met wie ze trouwen – versus de door ouders gearrangeerde huwelijken. Romeo en Julia ontvluchtten de stad en trouwden in het geheim, zonder toestemming van hun ouders, bij een Franciscaner monnik. Een dergelijke huwelijkssluiting werd in die tijd door de Rooms-Katholieke Kerk als een geldig huwelijk beschouwd: beide partners hadden immers in vrijheid voor God elkaar hun trouw beloofd. De vader van Julia beloofde zijn dochter echter aan Paris toe. Julia, inmiddels dus al getrouwd met Romeo, verzette zich tegen dit huwelijk, maar durfde niet te zeggen dat ze al gehuwd was. Julia’s vader kan zijn dochter niet fysiek dwingen om in het huwelijk te treden met Paris, maar dreigt in plaats daarvan wel haar op straat te gooien als ze niet zou instemmen met het huwelijk tussen haar en Paris. Uiteindelijk zou de strijd tussen deze twee opvattingen over het huwelijk zowel Julia als Romeo noodlottig worden.

 

Romeo en Julia, samen met broeder Lorezno die hun geheime huwelijk inzegende.

 Afbeelding uit 1792-1796, gemaakt door Henry William Bunbury.

Bron: Wikimedia Commons, klik hier voor de brongegevens

 

Ook in de Lage Landen vertellen sommige toneelstukken ons meer over het liefdesleven in de late middeleeuwen. Een belangrijke rol hierin vervullen de verhalen die ons zijn overgeleverd door de zogenaamde 'rederijkers'. Dit waren amateur-dichters en voordrachtskunstenaars die zich organiseerden in de zo genaamde 'rederijkerskamers'. Om de moraal rond het huwelijks- en liefdesleven aan de kaak te stellen, maakten zij vaak gebruik van oude verhalen uit de Romeinse en Griese mythologie, door hen 'fabels' genoemd. Hierbij kwam onder andere het verhaal van de  verboden liefde tussen Pyramus en Thisbe aan bod, maar ook bijvoorbeeld de verhalen over het vreemdgaan van de oppergod Jupiter en de eenzijdige liefde van Echo voor Narcissus. Toeschouwers maakten hierdoor kennis met de emoties en gedragingen die met liefde samenhingen, maar het doel van de rederijkers was tevens om hun publiek aan het denken te zetten over de morele vraagstukken en hun eigen gedrag in deze, in de hoop de normen en waarden ten aanzien dit gedrag in de gewenste richting te sturen. Zo geeft de schrijver Johan Baptista Houwaert in zijn epiloog van Leander en Hero aan dat ouders hun kinderen, en met name hun dochters, op tijd moeten laten trouwen: [4]

 

Als d’ouders hun dochters blijven houden te lanck,

Zonder die te stellen [= te doen trouwen] en de natuere willen dwinghen,

Zoo moeten sy dickwils ghedooghen teghen hunnen danck

Dat sy schandelijck in ’t wilde springhen’

 

Ook in vroegere tijden was liefde dus al veelvuldig het onderwerp van gesprek. Toneelstukken droegen hier toen aan bij op de manier zoals wij in deze tijd genieten van de liefdesperikelen  in soaps en tijdschriften. 

  

 

Noten

 

[1] Tine De Moor en Jan Luiten van Zanden, 2006. Vrouwen en de geboorte van kapitalisme in West-Europa (Amsterdam: Boom), pp. 37-39.

[2] Tine De Moor en Jan Luiten van Zanden, 2006. Vrouwen en de geboorte van kapitalisme in West-Europa (Amsterdam: Boom), pp. 37-39.

[3] Tine De Moor en Jan Luiten van Zanden, 2006. Vrouwen en de geboorte van kapitalisme in West-Europa (Amsterdam: Boom), pp. 37-39.

[4] Anke van Herk, 2012. Fabels van Liefde. Het mythologische-amoureuze toneel van de rederijkers (1475-1621) (Amsterdam: Amsterdam University Press), p. 11 en 221. 

 

Meer lezen / zien?

Als er een icoontje staat, kun je het artikel direct online lezen/bekijken door op het icoontje te klikken.

 

Klik op icootje voor de link naar de online publicatie Olin H. Moore, 1950. The Legend of Romeo and Juliet (Columbus, OH: Ohio State University Press).
Tine de Moor en Jan Luiten van Zanden, 2006. Vrouwen en de geboorte van het kapitalisme in West-Europa (Amsterdam: Boom).
  Anke van Herk, 2012. Fabels van Liefde. Het mythologische-amoureuze toneel van de rederijkers (1475-1621) (Amsterdam: Amsterdam University Press)

 

 

 

terug naar Wist u dat...

terug naar hoofdpagina