Case Studies - Waterboards - The Netherlands

Case study: Hoogheemraadschap of the Bunschoter Veen-and Veldendijk, The Netherlands (data in Dutch only)

   

Type of institution for collective action

Hoogheemraadschap

Name/description institution  

Hoogheemraadschap van de Bunschoter Veen- en Veldendijk

Country 

Nederland

Region

Regio Eemland, in het noorden van de provincie Utrecht

Name of city or specified area 

Bunschoten-Spakenburg

Further specification location (e.g. borough, street etc.)

Het hoogheemraadschap was oorpronkelijk verantwoordelijk voor de zeedijk vanaf de grens met Gelderland tot de monding van de Eem en de rechteroever van deze rivier tot kort voor Amersfoort.

Surface area and boundaries

Zie hierboven.

Foundation/start of institution, date or year

1603

Foundation year: is this year the confirmed year of founding or is this the year this institution is first mentioned?

Bevestigd.

Foundation act present?

Ja.

Description of Act of foundation

De Sententie Arbitrael was geen gewone stichtingsoorkonde, maar een arbitraal stuk. In dit stuk werd het conflict over het herstel van de dijken na een aantal stormvloeden in de zestiende eeuw beslecht.

Year of termination of institution

1942

Year of termination: estimated or confirmed?

Absoluut.

Act regarding termination present?

 

Ja.

Description Act of termination

 -

Reason for termination?

Het hoogheemraadschap ging samen met een aantal andere waterschappen op in het nieuwe waterschap Beoosten de Eem.

Recognized by local government?

Ja.

Concise history of institution

Het Hoogheemraadschap Bunschoter Veen- en Veldendijk is opgericht in 1603; de belangrijkste dijken die onder het beheer van dit hoogheemraadschap bestonden, lagen er echter al langer. De eerste vermelding van de zeedijk voor Spakenburg (een dorp direct ten noorden van Bunschoten) stamt uit een oorkonde van bisschop Frederik van Blankenheim uit april 1409. Deze dijk werd aangelegd door burgers uit Amersfoort, Eembrugge, Zeldert, de Haar, en Duist. Deze gebieden bevinden zich allen stroomopwaarts. Spakenburg ligt in de buurt van de monding van de Eem.

 

In deze oorkonde werd ook vastgesteld dat het beheer van de dijk onder de verantwoordelijkheid van de schout en schepenen van Bunschoten viel. In bepaalde noodgevallen zouden ook de achterliggende polders die de dijk hadden aangelegd moeten betalen voor herstelwerkzaamheden. Deze regeling zou later tot grote problemen leiden. Het in 1603 na arbitrage opgerichte hoogheemraadschap had immers geen rechtsmacht over de verder stroomopwaarts gelegen Slaagse- en Eemlandse dijken. Deze dijken waren een stuk lager. Dit vormde een probleem omdat deze dijken gedurende eeuwen herhaaldelijk overstroomden, waarna de noordelijker gelegen polders rondom Bunschoten ook onder water kwamen te staan. Hetzelfde gold voor de Arkemeense dijk, net over de grens in Gelderland. Op deze dijken voerde men dan ook geregeld inspectie uit waarna contact opgenomen werd met de bevoegde instanties om herstelwerkzaamheden goed uit te voeren.

 

Voor wat betreft Gelderland verliepen deze contacten blijkens de archieven meestal in een goede sfeer. Overeenstemming over de benodigde ophoging van de Slaagse en Eemlandse dijken bleek echter zeer moeilijk te bereiken. Het conflict hierover heeft zich dan ook eeuwenlang voortgesleept. Dit had onder meer te maken met de belangen van verder stroomopwaarts gelegen regio’s. Wanneer het water in de Eem hoog opgestuwd werd vormden de Slaagse en Eemlandse dijken een overloop die hun gebieden beschermde tegen de opstuwing.

 

Ingenieur Lely werd in 1898 erbij geroepen om na te denken over een definitieve oplossing voor de problemen met het waterbeheer in de regio Eemland. Hij stelde voor de Slaagse en Eemlandse dijken te verhogen, maar dit advies werd aangevochten en niet opgevolgd. Dit hield verband met plannen om de Eem af te dammen ter hoogte van Eembrugge, als dit zou gebeuren was ophoging van de Eemlandse en Slaagse dijken immers niet meer nodig en zou de Veen- en Veldendijk de enige zeekering vormen. Het bestuur van het hoogheemraadschap kon hier niet mee leven en trad na de overstromingen van 1916 dan ook af.

 

Er bestonden inmiddels ook plannen voor de aanleg van de Afsluitdijk. De aanleg hiervan zou de problemen in het gebied direct oplossen, dit was enigszins zuur voor het hoogheemraadschap, omdat kort tevoren eindelijk overeenstemming was bereikt over de ophoging en verzwaring van de Slaagse en Eemlandse dijken. Toen in 1932 de Afsluitdijk gereed kwam verloor het hoogheemraadschap zijn bestaansreden. Het werd in 1942 opgeheven en tezamen met het Bekaaide Maatwaterschap gevoegd bij het waterschap Beoosten de Eem.

Special events? Highs and lows? Specific problems or problematic periods?

Het beheer van de Bunschoter Veen- en Veldendijk is altijd problematisch geweest. De dijk had een belangrijke functie voor het beschermen van de verder stroomopwaarts gelegen polders, maar deze hadden niet de verplichting mee te betalen. Gecombineerd met het feit dat het hoogheemraadschap tot het eind van de negentiende eeuw geen zeggenschap had over de stroomopwaarts gelegen dijken maakte dat het hoogheemraadschap verantwoordelijk was voor een situatie waarover ze niet de volledige zeggenschap hadden.

Membership

Numbers of members (specified)

Het aantal leden is moeilijk specifiek vast te stellen en fluctueerde in de loop der eeuwen; het feit dat het beheersgebied van het hoogheemraadschap ook een paar keer is veranderd maakt het vaststellen van het ledenaantal nog moeilijker.

Membership attainable for every one, regardless of social class or family background?

Lidmaatschap was bereikbaar voor een ieder met land achter de genoemde dijken.

Specific conditions for obtaining membership? (Entrance fee, special tests etc.)

Landbezit.

Specific reasons regarding banning members from the institution?

Bij het niet betalen voor herstelwerkzaamheden kon het land van de leden verbeurd verklaard worden.

Advantages of membership?

Zekerheid dat het land altijd gebruikt kon worden en niet in waarde zou afnemen door overstromingen. In dit specifieke geval werd die zekerheid echter nooit volledig bereikt door de te beperkte bevoegdheden van het hoogheemraadschap.

Obligations of members? 

Onderhoud van het dijklichaam voor hen die landerijen direct grenzend aan de dijk hadden, betaling van werkzaamheden door de verder landinwaarts gelegen landerijen.

Literature on case study

  • Mijnssen-Dutilh, M. (2007).  Amersfoort lag aan zee. Waterschapskroniek Vallei & Eem 777- 1616. Utrecht/Leusden.

Sources on case study

Links to further information on case study:

-

Case study composed by

Hendrik Veldhuizen, Utrecht University




> Back to overview of case studies