Ja, ik wil! Verliefd, verloofd, en getrouwd in Amsterdam 1580-1810

Een 'voorbeeldig verhaal': het clandestiene huwelijk van Romeo en Julia

 

Een van de meest bekende liefdesverhalden, het verhaal van Romeo en Julia, betreft in feite een 'clandestien', dat wil zeggen een in het geheim (maar wel geldig) gesloten huwelijk. De twee geliefden uit rivaliserende families ontvluchtten de stad en trouwden in het geheim, zonder toestemming van hun ouders, bij een Franciscaner monnik. Een dergelijke huwelijkssluiting werd in die tijd door de Rooms-Katholieke Kerk als een geldig huwelijk beschouwd: beide partners hadden immers in vrijheid voor God elkaar hun trouw beloofd. De vader van Julia beloofde zijn dochter echter aan Paris toe. Julia, inmiddels dus al getrouwd met Romeo, verzette zich tegen dit huwelijk, maar durfde niet te zeggen dat ze al gehuwd was. Julia’s vader kan zijn dochter niet fysiek dwingen om in het huwelijk te treden met Paris, maar dreigt in plaats daarvan wel haar op straat te gooien als ze niet zou instemmen met het huwelijk tussen haar en Paris. Uiteindelijk zou de strijd tussen deze twee opvattingen over het huwelijk zowel Julia als Romeo noodlottig worden.

 

Romeo en Julia, samen met broeder Lorezno die hun geheime huwelijk inzegende.

 Afbeelding uit 1792-1796, gemaakt door Henry William Bunbury.

Bron: Wikimedia Commons, klik hier voor de brongegevens

 

Clandestien en toch gewoon

Opvallend is dat het verhaal een heimelijk gesloten ('clandestien') huwelijk betreft, terwijl Shakespeare het verhaal schreef in de laatste jaren van de zestiende eeuw. In die tijd was in grote delen van Europa het pauselijk besluit Tametsi al van kracht, waarin dergelijke huwelijken werden tegengegaan en priesters verboden werd aan dergelijke huwelijkssluitingen medewerking te verlenen.  Het publiek van Shakespeare was echter nog gewoon aan clandestiene huwelijken: niet alleen was het pauselijk decreet pas enkele decennia oud, maar bovendien had dit decreet in het Anglicaanse Engeland nauwelijks tot geen zeggingskracht. Clandestiene huwelijken bleven daardoor tot ver inde twintigste eeuw mogelijk in delen van het Verenigd Koninkrijk, met als meest bekende moderne uitwijkplaats het Schotse grensplaatsje Gretna Green.

 

Gebaseerd op eerdere versies

Het verhaal van Shakespeare vertelt de tragische geschiedenis van de onmogelijke liefde tussen Romeo Montague en Juliet Capulet, geboren uit twee, elkaar vijandig gezinde, families. Hoewel Shakespeares verhaal wereldwijd bekend raakte, baseerde hij zich waarschijnlijk op oudere, al bestaande verhalen van soortgelijke strekking. Een eerder soortgelijk verhaal betrof een Italiaans volksverhaal, opgetekend in 1524 door Luigi da Porto en in 1530 uitgegeven onder de titel Istoria novellamente ritrovata di due nobili amanti, con la lor pietosa morte, intervenuta già nella citta di Verona nel tempo del Signor Bartolommeo della Scala [vert.: de opnieuw hervonden geschiedenis van twee edele geliefden en hiun betreurenswaardige sterven, hetgeen plaatshad in de stad Verona ten tijde van de heer Bartholomeus della Scala]. Dit verhaal was in Shakespeares tijd al in het Engels vertaald. Zoals de titel al aangeeft, was ook Da Porta's verhaal niet origineel: een vrijwel identiek verhaal was al in 1476 opgetekend door Masuccio Salernitano.

 

Verschillen tussen de verhaalversies

Hoewel de overeenkomsten tussen de verhalen van Salernitano en da Porto duidelijk zijn, is er één groot verschil: de hoofdrolspelers heten bij hem Mariotto Mignanelli en Gazotto, waarbij de laatste een dochter van een vooraanstaande burger van Siena was; ook de plaats van handeling (Siena) wijkt dus af van de versies van da Porto en Shakespeare, die het verhaal in Florence plaatsten. In de versie van Salernitano is er overigens geen sprake van uitgesproken rivaliteit tussen families, maar is er wel sprake van een illegaal gesloten huwelijk en een duel dat leidt tot de vlucht van Mariotto. Hoewel da Porto suggereerde dat het verhaal zou teruggaan op een waargebeurd verhaal dat zich rond 1303 in Florence afspeelde, vertoont het verhaal ook overeenkomsten met het mythologische verhaal uit de Griekse Oudheid van Pyramus en Thisbe.

 

Afbeelding van Pyramus en Thisbe, uit de Engelse Caxton-vertaling (1480) van de Metamorphoses van Ovidius

Bron: Wikimedia Commons, klik op de afbeelding voor een grotere versie of klik hier voor de brongegevens

 

Romeo, Julia, en het Europese Huwelijkspatroon

Naast de romantische en tragische verwikkelingen geeft het verhaal van Romeo en Julia ons ook en passant een kijkje in het huwelijkspatroon zoals dat in Zuid-Europa destijds gold.In Zuid- en Oost-Europa lag de gemiddelde huwelijksleeftijd destijds namelijk aanzienlijk lager dan in Noordwest-Europa.Hoewel Julia’s vader haar als veertienjarige nog te jong vond om te trouwen (‘at least two years away from being ready to be a bride’) was het niet ongebruikelijk dat meisjes in deze regio al op hun veertiende in het huwelijk traden. Dat blijkt ook uit de reactie van Romeo's liefdesrivaal Paris, die Julia's vader probeerde te overtuigen mer de woorden: ‘Younger than she are happy mothers made’.

 

Capulet senior kan dat onmogelijk tegenspreken: uit het stuk blijkt ook dat de moeder van Julia ongeveer 26 jaar oud moet zijn wat betekent dat zij ongeveer 12 à 13 jaar oud was toen zij moeder werd... De vader van Julia is ten minste veertig en dus een stuk ouder dan zijn echtgenote. Zowel de lage huwelijksleeftijd als het grote leeftijdsverschil tussen de bruid en bruidegom sluiten aan bij het mediterrane huwelijkspatroon.

 

Consensushuwelijken versus gearrangeerde huwelijken

Daarnaast kan het verhaal ook gezien worden als een weergave van het conflict tussen twee verschillende benaderingen van het huwelijk, namelijk het consensus-huwelijk – waarbij de partners zelf kiezen wanneer en met wie ze trouwen – versus de door ouders gearrangeerde huwelijken.

 

Meer lezen?

 

Tine de Moor en Jan Luiten van Zanden, 2006. Vrouwen en de geboorte van het kapitalisme in West-Europa (Amsterdam: Boom).

 

Olin H. Moore, 1950. The Legend of Romeo and Juliet (Columbus, OH: Ohio State University Press).

 

 terug naar overzicht